Świat roślin
Flora w Polsce i na świecie
Owoce tropikalne mają dużą wartość odżywczą. Zawierają wiele składników mineralnych i witamin, a jednocześnie, są stosunkowo tanie, często więc wzbogacają dietę mieszkańców krajów rozwijających się. Owoce tropikalne zbiera się przede wszystkim na gorących nizinach, większość z nich nie toleruje bowiem najmniejszego nawet mrozu.
Kategorie
Archiwum
Ananas - owoc o dziesiątkach niepozornych kwiatów. Jednym z najciekawszych owoców tropikalnych z rodziny ananasowatych jest ananas obejmujący 9 gatunków bylin. Najbardziej znany gatunek to ananas jadalny występujący na terenie Ameryki Południowej, głównie w rejonie Brazylii. Bardzo charakterystyczna jest budowa zewnętrzna tej rośliny. Przyjmuje on, bowiem postać gęstego kwiatostanu o około 100-150 niepozornych kwiatach na grubej, sięgającej nawet 1 metra łodydze . Wyrasta on spośród długich, sztywnych oraz zakończonych kolcami liści. Owoc ananasa przybiera złotożółtą barwę. Na szczycie natomiast wznosi się pęk liści dodający mu niezwykłego uroku. Wewnątrz ukryty jest słodki oraz aromatyczny miąższ, który może być spożywany zarówno na surowo jak i w postacie dżemów, soków oraz innych przetworów. Liście ananasa służą do produkcji włókna pina, swym wyglądem przypominającego jedwab. Ananas pełni bardzo ważną rolę, jako roślina uprawna. Jego największe plantacje występują na Hawajach, Filipinach, w Malezji oraz Chinach. Owoce ananasa dzięki dużej zawartości witamin, białka, węglowodanów oraz błonnika mają bardzo wysokie wartości odżywcze, co sprawia, że są wyjątkowo pożywne. Oprócz swych wartości odżywczych oraz walorów smakowych owoc ananasa zawiera mangan odpowiedzialny za proces prawidłowego rozwoju ludzkich komórek.
Pomarańcza i liczi chińskie
Pomarańcza – najlepszy wśród cytrusów. Pomarańcza należy do wielu owoców z rodziny cytrusowych. Pochodzi ona z Wschodniej Azji oraz Chin. Zawierający w sobie ogrom witam, a zwłaszcza witaminę C owoc pomarańczy ma słodko-kwaśny smak. Wypełnione włóknistym miąższem wnętrze pokryte jest pomarańczową skórką. Wyróżniamy wiele gatunków pomarańczy. Do najczęściej występujących zaliczyć możemy pomarańczę kwaśną, pomarańczę słodką oraz pomarańczę bergamotę. Jej nietypowym rodzajem jest również pomarańcza limeta, potocznie zwana lionką, której używa się do wytwarzania kwasy cytrynowego oraz olejków eterycznych. Powszechnie występujący rodzaj tego owocu stosuje się do produkcji soków owocowych. Owoce pomarańczy służą również do wytwarzania olejku pomarańczowego wykorzystywanego w perfumach, ciastach oraz podczas aromaterapii. Z kwiatów pomarańczy powstaje natomiast miód. Jest on również symbolem stanu Floryda. Wysokość drzewek pomarańczy nie przekracza 9 metrów. Największym producentem pomarańczy jest Brazylia, na która przypada niespełna 1/3 światowych zbiorów. Zaraz za nią kształtują się Stany Zjednoczone, przede wszystkim Kalifornia. Na trzecim miejscu są Chiny. Liczi chińskie – chińska śliwka przypominająca kształtem truskawkę. Jedynym przedstawicielem z rodzaju liczi, występującym na południu Chin są liczi chińskie zwane również chińską śliwką. Ten wyjątkowy rodzaj owoców to gatunek drzew tropikalnych z rodziny mydleńcowatych. Są to drzewa długowieczne, dające owoce nawet do 1300 lat, swą wielkością sięgające do 12 metrów wysokości. Kwiaty liczi chińskiego mają kształt drobnych, cztero lub pięciu ząbkowych okwiatów o żółtozielonej barwie. Występują one w duży wiechach. Posiadają jeden słupek oraz od sześciu do siedmiu pręcików. Owoce chińskiej śliwki to owalne pestkowce, które swym wyglądem przypominają truskawki. Jadalna część owocu zwana osnówką otoczona jest brązowo-czerwoną, twardą skórką ze stożkowatymi wyrostkami. Drzewa chińskiego liczi znajduje swe zastosowanie, jako roślina uprawna oraz wielokrotnie wykorzystywana jest w sztuce kulinarnej. Oprócz Chin, jej uprawy znajdują się również w Południowowschodniej Azji, wschodniej Australii, południowej Afryce, ale także i w Stanach Zjednoczonych. Owoce liczy służą między innymi do produkcji kompotów i syropów. W miejscach ich uprawiania, podaje się je wraz z likierem, śmietaną oraz lodami. Suszone używane są, jako orzeszki lub rodzynki.
Owoce
Ogrodnicy definiują owoce jako jadalne części roślin zawierające nasiona. Według powyższej definicji owocem nie jest na przykład rabarbar, ponieważ częścią jadalną jest łodyga, a nie organ z nasionami. Obszar występowania wielu owoców uprawianych obecnie na całym świecie był niegdyś bardzo ograniczony. Ojczyzną pomarańczy i cytryn są na przykład Chiny i południowo-wschodnia Azja. Z czasem rośliny te przyjęły się na innych obszarach o ciepłym umiarkowanym lub podzwrotnikowym klimacie. Warunkiem występowania owoców są odpowiednie warunki klimatyczne .Dla prawidłowego rozwoju drzew owocowych zrzucających liście -jabłoni, brzoskwiń, wiśni, moreli, grusz i śliw – niezbędne jest występowanie chłodnych pór roku. Wiecznie zielone rośliny cytrusowe – grejpfruty, cytryny i pomarańcze – mimo że stosunkowo dobrze znoszą lekkie przymrozki, wymagają jednak zdecydowanie łagodniejszego klimatu, takiego chociażby, jakim charakteryzują się kraje śródziemnomorskie i strefa podzwrotnikowa. Oprócz walorów smakowych owoce mają również właściwości odżywcze. Zawierają znaczne ilości witaminy C (zwłaszcza pomarańcze i truskawki), są też źródłem niezbędnego dla prawidłowej pracy jelit błonnika. Większość owoców wydają rośliny ze zdrewniałymi łodygami. Niektóre, takie jak jabłka i pomarańcze, rosną na drzewach. Inne – na przykład agrest, winogrona – na krzewach. Rośliny owocowe to rośliny wieloletnie. Rozwijają się z gałązek uciętych w odpowiedni sposób, tak zwanych sadzonek. Owoce tak wyhodowanych drzewek są takie same jak owoce drzew, z których pobrano sadzonki. Rozmnażanie roślin owocowych z nasion zwykle nie jest wskazane, ponieważ kolejne pokolenia roślin mogłyby różnić się nieco od swoich poprzedników. Poprzez tzw. przeszczepienie gałązki odmiany szlachetnej na gałąź innego drzewa można z kolei krzyżować gatunki, tak by powstała odmiana łącząca pozytywne cechy obu drzew. Owoce uprawia się często w prywatnych ogrodach i na działkach na własne potrzeby. W wielkich komercyjnych gospodarstwach ogrodniczych uzyskuje się owoce przeznaczone na sprzedaż, chociaż niektóre nietrwałe gatunki nie mogą być transportowane na duże odległości. Owoce takie jak morele, brzoskwinie czy śliwki często są suszone i dopiero potem sprzedawane lub eksportowane. Inne trafiają do puszek albo są przerabiane na soki. Zabezpieczeniem dla jabłek, gruszek i pomarańczy trafiających do Europy i Ameryki Północnej z Australii i południowej Afryki jest zwykle warstwa wosku. Proces psucia się można opóźnić, spryskując owoce specjalnymi chemikaliami.
Popularne owoce
Poglądy na temat wyjątkowej wartości odżywczej jabłek są nieco przesadzone. Na przykład zawierają one pięć razy mniej witaminy C niż pomarańcze. Średniej wielkości jabłko to nie wiele więcej niż 2 gramy cennego błonnika, woda (85%) i cukier. Mimo to z punktu widzenia obrotu handlowego są to najważniejsze owoce. Jabłonie i grusze to liściaste drzewa owocowe należące do rodziny różowatych. Do prawidłowego rozwoju wymagają przynajmniej 100 bezmroźnych dni w roku, średniej temperatury latem wynoszącej 15°C i opadów od 500 do 1000 mm rozłożonych dość równo miernie w ciągu roku. Jak wszystkie drzewa zrzucające liście, jabłonie nie mogą rozwijać się bez długiego okresu spoczynku. Z tego powodu nie występują w obszarach tropikalnych, gdzie nie ma zimy. Białe kwiaty, które pojawiają się późną wiosną, są zapylane przez owady, a owoce, w zależności od odmiany, dojrzewają od 60 do 200 dni później. Jabłka są tak popularnymi owocami min. dlatego, że odpowiednio przechowywane mogą zachowywać swoje walory smakowe i odżywcze nawet przez kilka miesięcy. Większość zjadana jest w postaci świeżych owoców, znaczne ilości przeznacza się na sok jabłkowy, reszta jest suszona lub puszkowana. W Wielkiej Brytanii i Francji z jabłek wytwarza się niskoprocentowy (2-8%) napój alkoholowy – cydr (inaczej jabłecznik). Największymi producentami jabłek są Rosja i Ukraina. Poza nimi liczą się również Stany Zjednoczone, Chiny, Francja i Wiochy. Owoce cytrusowe rosną na wiecznie zielonych drzewach i krzewach. Są wartościowym pokarmem z uwagi na dużą zawartość witaminy C, A i witamin z grupy B. Najbardziej rozpowszechnioną rośliną cytrusową jest pomarańcza. Roślina ta źle znosi przedłużające się susze, dlatego gaje pomarańczowe są często nawadniane. Najlepsze plony uzyskuje się na obszarach, gdzie chłodne, ale nie mroźne, zimy powodują spowolnienie procesów życiowych roślin, dzięki czemu mogą one bujnie rozkwitać na wiosnę. Pomarańcze pochodzą z Chin i należą do najwcześniej hodowanych przez ludzi roślin. Obecnie występują zarówno w regionach o klimacie podzwrotnikowym, jak i na terenach o klimacie śródziemnomorskim, który charakteryzuje się ciepłym, słonecznym latem i łagodną, wilgotną zimą. Głównymi producentami pomarańczy są Brazylia, Stany Zjednoczone (większość owoców pochodzi z Kalifornii i Florydy) oraz Hiszpania. Jedna czwarta światowych zbiorów spożywana jest w postaci świeżych owoców, ponad połowa służy do wyrobu soku pomarańczowego. Resztę wykorzystuje się do produkcji różnych innych artykułów, na przykład z uprawianych w okolicach Sewilli w Hiszpanii pomarańczy produkuje się marmoladę. Mandarynki, podobnie jak i inne owoce, od wielu lat podlegają ciągłemu udoskonalaniu genetycznemu. Hodowcy starają się uzyskać coraz słodsze odmiany o jak najmniejszych pestkach i z łatwą do ściągnięcia skórką.
Banany
Liście wielu odmian banana zawierają włókna wykorzystywane do wyrobu worków oraz mat. Przykładem może być banan manilski z Filipin, z liści którego otrzymuje się cenione włókno – manilę. Szczególnie duże liście niektórych odmian mogą być używane do krycia dachów. Banany najlepiej rosną w regionach o gorącym i wilgotnym klimacie, gdzie temperatury nie spadają poniżej 11 °C, a roczne opady wynoszą co najmniej 1500 mm. W niższych temperaturach rośliny obumierają. Jeśli uprawiane są na obszarach suchszych, wymagają sztucznego nawadniania. Bananom szkodzą również silne wiatry. Niestety jeden z najważniejszych obszarów uprawy bananów – wyspy karaibskie – leży na szlakach tropikalnych huraganów, co podwyższa znacznie stopień ryzyka przy zakładaniu tam plantacji. Banany pochodzą z południowej i południowo-wschodniej Azji, skąd arabscy kupcy sprowadzili je do wschodniej Afryki, a europejscy podróżnicy zaczęli uprawiać banany na Wyspach Kanaryjskich. W 1516 r. pewien Hiszpan przewiózł je na Karaiby. Problem ten nie dotyczy bananów, które na tyle dobrze znoszą transport, że stały się przedmiotem ożywionej wymiany międzynarodowej i obecnie należą do najczęściej spożywanych owoców w Europie i Ameryce Północnej. Eksportuje się najczęściej odpowiednio zabezpieczone świeże owoce. Banany zawierają dużo węglowodanów (głównie cukrów), witaminy A i C, potas oraz fosfor. Kolejne zalety to niska zawartość tłuszczu, obecność białka i błonnika. Bananowce owocują po 12-15 miesiącach. Z bulwiastego kłącza wyrasta niby łodyga zbudowana ze ściśle przylegających do siebie pochew liściowych zakończona czubem potężnych liści kilkumetrowej długości. Na szczycie, na długim trzonku znajduje się owocostan złożony z co najmniej pięciu kiści po 10-20 bananów. Banany zrywa się zielone -jeśli dojrzewają na drzewie, tracą smak – a zjadane powinny być nie później niż miesiąc po zerwaniu. Dlatego zbiór, załadunek, transport i sprzedaż muszą być sprawnie zorganizowane. Banany muszą być przewożone w specjalnie zaprojektowanych statkach wyposażonych w chłodnie. Jedna z twardych odmian – plantan – zawiera więcej skrobi niż cukru. Owoc przed zjedzeniem musi być ugotowany. W niektórych regionach tropikalnych, na przykład w środkowo-wschodniej Afryce, plantan traktowany jest jak warzywo stanowiąc podstawę diety miejscowej ludności.